Odatda, bolaning iqtidori erta namoyon boʻlsa, uni darhol payqash mumkin.
Lekin baʼzi iqtidorli bolalar kechroq oʻz imkoniyatlarini koʻrsatadi, shuning uchun ularga eʼtibor berish muhim.
Koʻpchilik “ikkichi” oʻquvchilarni shunchaki sust oʻzlashtiruvchi deb hisoblaydi.
Aslida esa ularning orasida iqtidorli bolalar ham boʻlishi mumkin.
Shuning uchun oʻqituvchi ularni tushunishga va ragʻbatlantirishga harakat qilishi kerak.
Sust oʻzlashtiruvchi oʻquvchilarda iqtidorni payqash qiyin, chunki:
1. Oʻqituvchi iqtidor belgilari haqida yetarlicha maʼlumotga ega boʻlmasligi mumkin.
2. Oʻquvchi, oʻqituvchi va ota-ona oʻrtasida tushunmovchiliklar boʻlishi mumkin.
Iqtidor ikki turga boʻlinadi:
1. Oʻrganishga iqtidorli bolalar – ular tez oʻrganadi, ammo oʻz nuqtai nazarini bildirishga shoshilmaydi;
2. Ijodiy iqtidorli bolalar – ular koʻpincha “ikkichi” boʻlib koʻrinadi, chunki ularning xayoli boy, oʻy-fikrlari tartibsiz boʻlishi mumkin va standart yondashuv ularga toʻgʻri kelmaydi.
Ijodiy iqtidorli oʻquvchilarni ajratish uchun quyidagi belgilarga eʼtibor berish kerak:
1. Oson masalalarni ham tushunishda qiynalishi mumkin;
2. Yangi gʻoyalar ularning diqqatini chalgʻitadi;
3. Javoblari odatdagidan farqli boʻlishi mumkin;
4. Ular tayyor fikrlarni qabul qilishdan koʻra, oʻz qarashlarini ishlab chiqishga harakat qiladi.
Shuning uchun oʻqituvchi har qanday “ikkichi” oʻquvchini baholashda, uning ijodiy iqtidorli boʻlishi mumkinligini ham hisobga olishi kerak.
Bu taklif emas, balki yaxshi pedagog boʻlishning zaruriy shartlaridan biri.
Ustoz kundaligi jamoasi (psixol. f. d. P.S. Ergashev ilmiy tahriri ostida)